L’Angolo de la Wanda – Aprile bis 1995 – “La ruda de San Zen”.

…a cura di Graziano M. Cobelli

gcobelli05@gmail.com
Wanda Girardi Castellani

Quatro Ciàcoe: da Verona

“La ruda de San Zen”

«Dal roson de la ruda
dai niàri de colonete
sfogade a crosòl
drento in cesa, sui marmi
dei altari càpita drento
a farse santo el sol»

De tesori, la milenaria cesa de San Zen la ghe n’à tanti, a scominçiar da le formele de bronso del portaI. Mi però, dèsso, voi parlarve del roson de la fassada, deto “roda de la fortuna”.
Durante un giro de istrussion organisà da un circolo citadin, el “ciceron” (notissimo storico veronese) l’à dito che sto nome i ghe l’à messo par caso e che no’l voI dir gnente. Sicome g’ò fato presente che inveçe el motivo el gh’è, ecòme, quelo el s’à ofeso.
No g’ò la pretesa de èssar più inportante e conpetente de lu, comunque, basta andar a scomodar Guglielmo Ederle, autor, tra l’altro, de na bela “storia” de la basilica, o altri autorevoli studiosi de la me çità, par saver el parché e el parcome, sia del nome che de tuto el resto.
L’autor l’è el Brioloto che ‘l l’à fata par incarico de l’abate Ugone. Come che l’à dito el nostro Berto Barbarani, «Dal roson de la roda… càpita drento a farse santo el sol». Infati, el serve par darghe luce a la bela cesa oltre che a darghe armonia a la fassada. L’è diviso in dodese parte con altretante para de colonete in marmo rosso ornade de capitei. Tante sculture che ghe gira intorno i è deventà sbiave, magnà dal tenpo, ma se vede ancora benon le figure, scolpì in marmo greco, che rapresenta le alterne vicende de le fortune umane: in alto, l’orno in trono, in basso l’orno che à fato caoleva.
Le figure intermedie i è rapresentà dal graduaI “ropeton” e da l’altretanto graduaI rimonta. In meso gira na scrita in “versi leonini” che spiega tuto el conceto. A l’esterno se lese: «Eco che mi, fortuna, goèrno sola i mortali. AIso, buto-zo, e ghe dò a tuti i beni e i mali». A l’interno po’ gh’è puntualisà: «Vesto ci I’è nudo, spòio ci è vestì. Se qualchedun se fida de mi, el finisse col ciapàrselo nel curocucù». Naturalmente, sta qua I’è na lìbera tradussion. N’altra curiosità de sta roda de la fortuna l’è che a ciapàrghene un disegno (o foto), metarghe in meso un ucìn e farla pirlar, se g’à sòto ai oci el primo carton animado de la storia; infati, se vede i omeneti cascar dal careghin, andar col c… parària e rindrissarse par, infine, tornar sentà.
I nostri sagi avi i l’ò savea benon che, più che su la fortuna, bisogna far conto su le proprie forse, anca se i proverbi i provarìa el contrario, e ghe n’ è un sporchesso:
«fortunà come un can in cesa»
«fortunà come un can che pissa su la porta de’n ferar»
«ci nasse desfortunà ghe piove sul c… anca stando sentà»
«ci spassa de sera, spassa fòra la forluna»
«done e angurie, i va a fortuna» «sensa fortuna no se mòsta ua».
Dopo però i se ricredea e i èra pronti a convègnar che:
«du boni brassi te cata el pan»
«ci arte no sa botega sèra»
«iutete, che Dio te iuta»
«la fortuna la g’à el so asil su la sapa e sul bail»;
par finir con quel che te assicura che:
«ci dal lòto speta socorso, resta a ciape descoèrte come l’orso» e… gira e rigira se torna a darghe rason a la roda de San Zen, che un colpo la va e ‘n altro la vien!

Wanda Girardi Castellani

↓